سطوح بانکداری الکترونیک/پایان نامه تاثیر فناوری اطلاعات بر بهبود عملکرد سیستم بانکی

سطوح بانکداری الکترونیک

بانکداري الکترونیکی را میتوان بر اساس دامنه و فضاي اصلی انتقال الکترونیکی وجوه و فناوري اطلاعات و ارتباط به دو سطح تقسیم کرده و مورد بررسی قرار داد:

الف- بانكداري الكترونيكي مصرف كننده (بانكداري الكترونيكي در سطح مشتري)

ب- بانكداري الكترونيكي بين بانكي

 

 

الف- بانکداري الکترونیکی مصرف کننده (در سطح مشتري)

منظور از بانکداري الکترونیکی مصرف کننده، آن بخش از بانکداري الکترونیکی است که توسط اشخاص و مشتریان حقیقی بانک مورد استفاده قرار میگیرد. به بیان دیگر، آن بخش از بانکداري است که مشتریان و مصرف کنندگان نهایی با آن سر و کار دارند. اين بخش از بانكداري الكترونيكي از قسمت هاي زير تشكيل شده است(گودرزي وزبیدي ،1387):

ماشين خودپرداز[1]

ماشين هاي پايانه فروش[2] (كارت خوان)

بانكداري تلفني[3]

بانكداري اينترنتي

بانكداري خانگي

ماشین های خودپرداز(ATM)

یکی دیگر از روش هاي نوین در بانکداري الکترونیک، استفاده از دستگاه خودپرداز است. انجام بسیاري از امور بانکی، از طریق خودپرداز امکان پذیر است. با توجه به اینکه شخص با در دست داشتن کارت خود و با وارد کردن شماره رمز، باید در محل دستگاه حضور داشته باشد، موارد ایمنی آن کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از روش هاي دیگر در بانکداري الکترونیکی، دستگاه فروش نقطه اي میباشد که به طور وسیع در فروشگاه ها و مراکز خدماتی مورد استفاده قرار میگیرد. در این شیوه، مشتري با استفاده از کارت هوشمند و قرار دادن آن در دستگاه و با وارد کردن رمز خود، میتواند براي خرید کلیه کالاها و خدمات خود به جاي پول نقد از کارت استفاده کند(ناظمی، مرتضوي، راحتی،1384).

ماشین های پایانه فروش(دستگاه های POS)

ماشينهاي پايانه فروش به معني انتقال الكترونيكي وجوه در نقطه فروش مي باشد. به عبارت ديگر دستگاه هايي است كه طبق آن يك مشتري در نقطه اي از زمان و مكان كه در آنجا كالا يا خدماتي را مي خرد با استفاده از اشكال مختلف تعيين هويت ايمن وحلقه اتصال الكترونيكي مطمئن، وجه را از حساب خود از يك بانك يا موسسه مالي، به فروشنده منتقل مي كند(کراسبی،2002).

دستگاه كارت خوان سيستمي است كه به طور پيوسته از مركز شبكه مجوز لازم را جهت انجام معامله اخذ مي نمايد. مكانيسم كار بدين صورت است كه فروشنده كالا كارت را از كارت خوان ماشين عبور مي دهد و سپس مبلغ فروش را وارد دستگاه مي كند، آنگاه دارنده كارت با وارد كردن شماره شناسايي خود و امضاي صورت حساب چاپ شده توسط دستگاه معامله را تائيد مي كند و بالاخره صورت حساب بطور اتوماتيك به حساب بدهكار شخص خريدار و بستانكار شخص فروشنده منظور مي شود(کراسبی،2002[4]).

بانکداری تلفنی

بانكداري تلفني عبارت است از انجام يك معامله تجاري خرده بين بانك و مشتريان از طريق تلفن. در حال حاضر بانک ها با نصب بردهاي الکترونیکی بر روي تلفن بانک رایانه هاي مرکزي شبکه هاي داخلی و شبکه هاي متمرکز، امکان پاسخگویی خودکار به مشتریان را فراهم کرده اند، کاربران با در اختیار داشتن تلفن هاي مجهز به سیستم تن- از طریق ایجاد ارتباط با تلفنبانک- امکان دریافت صورتحساب و آگاهی از موجودي حساب خود را دارند(سیمون و ویکتور،1994)[5].

در بانكداري تلفني معمولاً سه روش اصلي مورد استفاده قرار مي گيرد:

پاسخ صوتي[6]

براي اين منظور مشتري شماره رايانه مركزي را مي گيرد، پس از برقراري ارتباط، رايانه بانك به طور گويا از مشتري مي خواهد كه شماره حساب و شماره عبور را وارد كند. پس از تائيد اين مرحله مشتري مي تواند با فشار دادن كليدهای شماره گير تلفن، اطلاعات مختلف مانده، گردش حساب خود را دريافت نموده و يا دستور پرداخت را صادر نمايد(سیمون و ویکتور،1994).

تشخيص صدا[7]                                                                                                         

بعضي از سيستم ها صداي تماس گيرنده را تشخيص مي دهد و پس از تشخيص صداي مشتري، متعاقباً پاسخ متناسب را به دستورات او مي دهد. در اين سيستم مشتري با رايانه بانك تماس برقرار مي كند، رايانه پس از تائيد صداي مشتري به او اجازه مي دهد دستورات لازم را نظير دريافت گزارش مانده حساب، گردش حساب و دستور پرداخت را به صورت شفاهي صادر نماید(سیمون و ویکتور،1994).

تلفن هاي قابل برنامه ريزی[8]

تلفن هاي قابل برنامه ريزي به تماس گيرنده اجازه مي دهد كه با استفاده از كليدهاي تلفن به حسابش در بانك دسترسي داشته باشد. رايانه بانك پس از مراحل كنترلي، به مشتري اجازه استفاده و برنامه ريزي در مورد حسابش را مي دهد(سیمون و ویکتور،1994).

بانکداري اینترنتی

بانکداري اینترنتی را میتوان به معنی انجام کلیه عملیات بانکی از طریق وب سایت ایجاد شده توسط بانک در اینترنت دانست(فورست،2000)[9].

در حال حاضر بانكداري خانگي از طريق اينترنت به وسيله كارت هاي بدهكاري مدرن مانند كارت هوشمند صورت مي پذيرد. اين كارت ها فهرستي از خدمات مالي همچون چك الكترونيكي، پرداخت صورت حساب ها و ساير خدمات بانكداري خرده را كه به وسيله بانك ها ارائه مي شود به نمايش گذارده است. تركيب رايانه هاي خانگي وكارت هاي حافظه دار رايانه اي سبب شده كه بتوان اطلاعات مربوط به حساب ها را بر روي آنها منتقل نمود. بانك ها مي توانند بر روي شبكه وب، براي نمايش اطلاعات در مورد بانك و خدماتشان يك صفحه اختصاصي اينترنتي ايجاد كنند و علاوه بر آن به مشتريان اجازه دهند كه بسياري از اعمال را انجام دهند. از طريق اين صفحه اختصاصي اينترنتي، موسسات ممكن است به سپرده گذاران اختيار دهند كه مانده حساب خود را كنترل كنند، درخواست وام نمايند و ساير معاملات را از طريق اينترنت انجام دهند(معاونت برنامه ريزي و بررسي هاي اقتصادي وزارت بازرگاني،1384).

بانکداري خانگی

مشتریان بانک ها از طریق رایانه هاي شخصی و با استفاده از مودم[10] و همچنین یک خط تلفن میتوانند به اطلاعات رایانه مرکزي بانک ها در اینترنت و یا اینترانت دسترسی پیدا کرده و آنگاه عملیات بانکی خود را انجام دهند. به عبارت دیگر بانکداري خانگی عبارت است از انجام تقریباً کلیه عملیات بانکی از طریق رایانه هاي شخصی موجود در منازل و با استفاده از خطوط مخابراتی(کراسبی،2004).

 

ب- بانکداري الکترونیکی بین بانکی

انتقال الکترونیکی وجوه بین بانک ها در کشورهاي مختلف به شیوه هاي گوناگون انجام میشود. یک شیوه جهانی انتقال الکترونیکی وجوه، استفاده از شبکه سوئیف[11] است. بانک هاي عضو در این شبکه بانک به راحتی میتوانند به انتقال الکترونیکی وجوه بین خود بدون محدودیت مرز و در سطح بین المللی اقدام نمایند. سوئیفت به طور معمول براي نقل و انتقال بین المللی پول بین بانک ها مورد استفاده قرار میگیرد. علاوه بر سوئیفت، کشورهاي پیشرفته براي انتقال الکترونیکی وجوه بین بانک هاي خود از سیستم هاي داخلی نیز استفاده میکنند. در ایران نیز اطلاعات بانکی در سطح بین الملل و خارج از کشور از طریق شبکه بین المللی سوئیفت انجام میشود، اما در داخل کشور تبادل اطلاعات از طریق شبکه تبادل اطلاعات بانکی (شتاب) و مرکز هماهنگی تبادل اطلاعات بین بانکی (مهتاب) صورت میگیرد(گودرزي وزبیدي ،1387).

1.Automated Teller Machine

2.Electronic Funds Transfer Point of Sale

3.Telpohone or ScreenphoneBankihg

 

1, Crosby,2004

  1. Simon & Victor,1994
  2. voice response

3.voice recognition

4.programmable telephone

  1. Furst,2000
  2. Modem
  3. SWIFT